پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر

شبکه‌ای برای شناخت شدیدترین‌‌دشمن

پرونده ویژه| چالش‌های فعلی و آینده‌پژوهی روز جهانی قدس

نگاه و رویکرد جهانی اولین لازمه‌ی فعالیت‌های جهانی است. فعالیت‌های فرهنگی در ایران با سبک خاصی انجام می‌گیرد و نمی‌توان همین سبک از فعالیت را در سایر مناطق جهان استفاده کرد. طراحی روز قدس با رویکردهای فرهنگی، فکری، سیاسی، امنیتی و قانونی نیاز به لحاظ کردن عنصر نگاه و افق جهانی دارد.

 

پرونده ویژه‌ی «بررسی دلایل حمایت از فلسطین»؛
شماره چهاردهم: چالش‌های فعلی و آینده‌پژوهی روز جهانی قدس

 

پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر، باتوجه به حلول ماه مبارک رمضان و نزدیک‌شدن به روز جهانی قدس مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، گزارش‌ها و گفت‌و‌گوها پیرامون مسئله حمایت از فلسطین توسط پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر منتشر می‌شود.

روز جهانی قدس، امروز در دنیا مهجور واقع شده است. فارغ از کشورهایی که جمعیت شیعی حداقلی یا حداکثری دارند، مراسم و راهپیمایی روز قدس با ظرفیت‌های حداقلی در حال برگزاری است.

حضرت امام (ره) تصریح می‌کنند که «روز قدس، روزی که به قدس اختصاص داشته باشد نیست»؛ این درصورتی است که امروز روز قدس تنها به مسئله قدس و فلسطین اختصاص دارد و تظاهرات کوچکی در سایه این مراسم در جهان برگزار می‌شود.

 

اهمیت روز قدس از منظر امام خمینی (ره)

مسئله‌ای که امام خمینی (ره) بدان اشاره می‌کنند، روز بیداری جهان اسلام است. به عبارت دیگر روز قدس در نظر ایشان روز بیداری اسلامی است. حضرت امام در فرمایشات خود پیرامون روز قدس، این روز را با عباراتی نظیر «روز حیات اسلام»، «روز تجدید حیات امت اسلامی»، «روز به خاک مالاندن پوزه‌ی استکبار» و «روز حکومت جهان اسلام» توصیف می‌کنند.

همه این تعابیر نشان از ظرفیت‌سازی حضرت امام برای روز قدس دارند؛ ایشان روز قدس را به مثابه یک روز سرنوشت‌ساز برای همه جهان اسلام تلقی می‌کنند.

حضرت امام در بخش مهمی از فرمایشات خود قدم را فراتر گذاشته و روز قدس را «غلبه مستضعفان بر مستکبران» می‌دانند. درحقیقت امام خمینی (ره) این روز و مسئله پرداختن به آن‌را وارد حوزه استضعاف و استکبار کرده و اهمیت توجه به آن‌را افزایش می‌دهند.

 

تبدیل روز قدس به دغدغه‌ای انسانی

تلاش‌ها برای افزایش ظرفیت روز قدس باید به گونه‌ای باشد که نگاه از «ملت‌های عرب» به «جهان اسلام» و از «جهان اسلام» به «انسانی‌شدن» تغییر کند. فارغ از بحث نگاه انسانی به مسئله قدس می‌توان سایر ادیان را نیز وارد این بحث کرد، زیرا مسئله قدس ظرفیت ایجاد انسجام بین ادیان و تحقق هم‌گرایی ادیان را دارد.

 
توجه به فضای حاکم بر کشورهای جهان

با این همه اما باید گفت امروزه شاهد استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود نیستیم. البته که فشارهای بسیاری وجود دارد که مانع تحقق اهداف بلند در مسئله روز قدس می‌شود. برای مثال، برگزاری هرگونه تظاهرات در اروپا نیازمند مجوز رسمی است؛ اما دریافت مجوز برای راهپیمایی روز قدس امر سختی است و مشکلاتی را با خود به همراه دارد.

 

پیشنهاد مطالعه:

پرونده ویژه| جایگاه روز قدس در جهان عرب

 

بنابراین و برای حل چنین مشکلاتی باید توجه کرد که فضای همه کشورها مشابه یکدیگر نیست و لذا برای پرداختن به بحث روز قدس باید در هر کشوری بسته به شرایط حاکم بر آن کشور وارد عمل شد.

 
تغییر سبک برگزاری مراسم روز قدس

با توجه به شرایط اجتماعی و داخلی هر کشور باید یکی از انواع برگزاری نشست، راهپیمایی و یا تظاهرات در دستور کار قرار گیرد. ممکن است در کشوری بنا به طبع مردم برگزاری مراسم روز قدس به سبک تظاهرات اقدام درستی نباشد. در چنین کشوری می‌توان مراسم روز قدس را به سبک نشست، جلسه هم‌اندیشی، جشنواره‌ی فکری و یا کارناوال هنری برگزار کرد.

خداوند متعال پیامبران هر قومی را فردی انتخاب می‌کردند که با لسان و فرهنگ آن قوم آشنایی داشتند. حضرت محمد(ص) درحالی از سوی پروردگار مأموریت مهم رسالت در شبه جزیره عربستان را عهده‌دار شدند که با فرهنگ و زبان اعراب آشنایی کامل داشتند. بنابراین برگزاری مراسم روز قدس در کشورهای مختلف نیز همین‌قدر انعطاف و زیرکی را می‌طلبد تا ثمره این روز مهم هرچه بیشتر شود.

 
کارآمدتر شدن مراسم روز قدس

اهداف روز قدس کاملاً مشخص و آشکار هستند؛ اما سؤال اصلی این است: «آیا احیای روز قدس به اَشکال فعلی، کارآمدترین اقداماتی است که در راستای تحقق اهداف روز قدس انجام می‌گیرد؟ و آیا اقدامات انجام‌گرفته، تمام کاری است که پتانسیل اجرایی‌شدن داشته است و کاری مضاف بر این نمی‌توان انجام داد؟»

در صورتی که سوال دوم را با «بله» پاسخ دهیم، پرسش دیگری پیش می‌آید: «آیا برنامه‌ریزی بین‌المللی دقیق و ناظر به فرهنگ‌ها و شرایط کشورهای مختلف را در دستور کار قرار داده‌ایم؟ آیا نگاه مردم در شرق و غرب عالم به مسئله تظاهرات و راهپیمایی را بررسی کرده‌ایم؟»

 
لازمه‌ی جهانی و ثمربخش‌تر شدن روز قدس

نگاه و رویکرد جهانی اولین لازمه‌ی فعالیت‌های جهانی است. فعالیت‌های فرهنگی در ایران با سبک خاصی انجام می‌گیرد و نمی‌توان همین سبک از فعالیت را در سایر مناطق جهان استفاده کرد. طراحی روز قدس با رویکردهای فرهنگی، فکری، سیاسی، امنیتی و قانونی نیاز به لحاظ کردن عنصر نگاه و افق جهانی دارد. به عبارت دیگر بدون شناخت حقوق مدنی و قوانین اعتراض و اظهارنظر در کشورها نمی‌توان روز قدس را به احسن وجه در جهان برگزار کرد.

دومین لازمه برگزاری ثمربخش مراسم روز قدس در کشورهای مختلف، مشورت و هم‌اندیشی با نخبگان و عقلا و بزرگان کشورها است. در این نوع جلسات هم‌اندیشی، برگزارکنندگان مراسم که غالباً ایرانی و شیعه هستند باید اهمیت این روز و مراسم را برای حضار دیگر توضیح دهند. همچنین بیان این نکته که روز قدس جزء مهم‌ترین سرمایه‌های بنیادین جهان اسلام است، بسیار حائز اهمیت می‌باشد؛ چراکه لازم است تا نخبگان کشورهای مختلف در جریان اهمیت این روز قرار گیرند و برای تحقق آرمان‌های این روز جدی‌تر تلاش کنند.

 

ظرفیت‌های روز قدس

به چالش کشیدن جنبه‌های اخلاقی اسرائیل از جمله ظرفیت‌هایی است که هنور بالفعل نشده است. به عبارت دیگر می‌توان از مسئله «قبح اخلاقی اشغالگری در جهان» به عنوان یک کانون محتواسازی استفاده کرد. در این بحث اسلام و دیدگاه‌های صرفاً اسلامی مدنظر نیست؛ بلکه اتکاء به وجه اخلاقی اشغال یک سرزمین در بعد انسانی مدنظر است.

همایش جهانی «غیر اخلاقی‌ بودن غصب» از دیگر موضوعاتی است که می‌توان به آن در کشورهای غربی پرداخت و مسئله قدس و اشغال فلسطین را بسیار زیرکانه برای مردم غرب به مسئله‌ای مهم تبدیل کرد.

«بررسی ابعاد حقوقی غصب سرزمین» عنوانی دیگری است که می‌توان در آن از منظر حقوق غربی به مسئله اشغال سرزمین اشاره کرد. در چنین موضوعی حتی نیاز نیست مطلبی از فلسطین، اسرائیل، ایران یا مقاومت بیان شود؛ صرف پرداختن به موضوع غصب یک سرزمین کافی است تا حاضرین در همایش نسبت به مسئله فلسطین تأمل کنند. همچنین می‌توان از اسامی دیگری به عنوان نماد و سبمل استفاده کرد تا حساسیتی از سوی حاکمیت کشورهای غربی پیش نیاید.

 
رویکرد تمدن‌سازانه نسبت به روز قدس

رژیم صهیونیستی علاوه بر غصب فلسطین پروژه دیگری را با هدف جلوگیری از وحدت اسلامی و شکوفایی تمدن اسلامی در دستور کار دارد. فلسفه وجودی اسرائیل جلوگیری از شکوفایی مجدد تمدن اسلامی است و طبق این دیدگاه، کشورهای اطراف اراضی اشغالی یعنی مصر، اردن، لبنان و سوریه حق ندارند توسعه یابند.

عقب‌ماندگی کشورهای مسلمان در ابعاد زیرساختی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... مانع از شکل‌گیری وحدت میان جوامع عربی و اسلامی است. به عبارت دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس به دلیل هژمونی اسرائیل در منطقه اجازه تحول در ساختار و زیرساخت‌های خود را ندارند.

با این تفاسیر باید گفت مسئله قدس، مسئله مرگ و حیات جهان اسلام است. بحث روز قدس تنها به سرزمینی که رژیم صهیونیستی آن‌را غصب کرده اختصاص ندارد و اهداف متعالی دیگری نیز در اندیشه‌های حضرت امام برای نام‌گذاری روز قدس وجود داشته است.

امروزه سرزمین و اراضی فلسطین توسط صهیونیست‌ها اشغال شده است؛ اما برخی کشورهای عربی منطقه که تحت اشغال سرزمینی نیستند از نظر فکری و فرهنگی تحت اشغال اسرائیل می‌باشند.

اگرچه تظاهرات و راهپیمایی جزء مترقی‌ترین روش‌های اعلان موافقت یا مخالف هستند، اما همه اهداف روز قدس با راهپیمایی محقق نمی‌شوند. علاوه بر راهپیمایی در این روز باید به مقولات استراتژیک و مهم اسلامی نظیر تمدن نوین اسلامی و آزادی فکری و فرهنگی جهان اسلام پرداخت.

آزادسازی قدس باب مهمی را در راستای تحقق آرمان تمدن نوین اسلامی باز می‌کند و می‌توان مسئله روز قدس را به چشم یک پروژه آینده‌ساز و تمدن‌ساز نگریست. برگزاری نشست‌های مختلف با محوریت این مسئله باعث می‌شود تا آزادسازی قدس اهمیت دوچندانی به خود گیرد؛ چراکه حیات اسرائیل نه تنها آزادی فلسطین، بلکه تحقق تمدن نوین اسلامی را خدشه‌دار می‌کند و مانع از تحقق این دو مسئله می‌شود.

 
ارزیابی کارنامه علمی جهان اسلام در حوزه مسائل مربوط به فلسطین

روز قدس همچنین فرصت مناسبی است تا در آن کارنامه پژوهشی جهان اسلام بررسی شود. آثار مکتوب علمی و پژوهشی بسیاری در ایران تولید شده‌اند، اما باید این نکته را در نظر گرفت که اگرچه ادبیات مؤلفین ایرانی در داخل کشور از سوی مخاطبان قابل پذیرش است، اما این ادبیات با ذهنیت مخاطبان درسایر کشورها همخوانی زیادی ندارد.

به عبارت دیگر گاهی ابزار و ادبیات مانع تحقق اهداف می‌شوند، چراکه ادبیات هر کشوری با کشور دیگر متفاوت است. لذا روز قدس فرصت مناسبی است تا این مسئله مورد بررسی قرار گیرد تا آثار جدید در حوزه مسئله فلسطین با هدف جهانی‌شدن و مورد پذیرش جهانیان قرارگرفتن تدوین و منتشر شوند.

 

گام دوم روز قدس با نگاهی تمدن‌گرایانه

جمهوری اسلامی در طی چهل سال اخیر مهم‌ترین گام در جهت احیای روز قدس را برداشته است؛ اما گام دوم یعنی جهانی‌شدن مسئله و روز قدس بحثی است که نیازمند بررسی‌ها و ارزیابی دقیق است.

همان‌طور که مقام معظم رهبری چندی پیش گام دوم انقلاب اسلامی را به سوی پیشرفت و آینده ترسیم کردند، همه گروه‌ها نیز باید گام دوم فعالیت‌های خود را با محوریت نگاه به آینده طراحی کنند.

مسئله روز قدس نیز از جمله عرصه‌هایی است که نیاز دارد گام دومی برای آن ترسیم و طراحی شود. در مسیر گام دوم روز جهانی قدس لازم است تا ابزار موجود برای پیش‌برد اهداف این روز بررسی و تغییرات لازم اعمال شود. حتی شاید لازم باشد ادبیات خود را برای تحقق بیشتر و بهتر آرمان‌های روز قدس تغییر دهیم.

تنها کارکرد روز قدس در تلاش برای نجات مردم فلسطین خلاصه نمی‌شود؛ زیرا رویکرد حاکم بر این روز، رویکردی جهانی است که تمام کشورها و ملت‌های دنیا را شامل می‌شود.

برای مثال قبل از اینکه شیخ زکزاکی در نیجریه درگیر مشکلات اخیر شود، یکی از بزرگ‌ترین مراسم‌های روز قدس در این کشور برگزار می‌شد. تظاهرات روز قدس نیجریه گاهاً با یک میلیون نفر جمعیت برگزار می‌شد. این شکل از برگزاری مراسم روز قدس نشانگر نگاه جهانی موجود در اذهان مسلمانان نیجریه بوده است.

بنابراین باید یک نگاه تمدن‌سازانه نسبت به روز قدس داشت و در سایه این رویکرد تمدن‌گرایانه باید در قدم اول کارنامه چهل سال اول روز قدس را ارزیابی کرد تا نقاط ضعف و قدرت خود را بشناسیم. سپس در گام بعدی باید تلاش کرد تا روش‌های جدید و مؤثر را جایگزین روش‌های قدیمی کنیم.

 

بهره‌گیری از فضای مجازی

علاوه بر روش‌ها و رویکردهایی که ذکر شد از فضای سایبری و مجازی نیز به عنوان یک فضای مناسب برای پرداختن به بحث روز قدس می‌توان استفاده کرد. اغراق نیست اگر تأثیرگذاری فعالیت در شبکه‌های مجازی را هزاران برابر بیشتر از راهپیمایی بدانیم.

متأسفانه در جهان، کنترلی آهنین وجود دارد که مانع پخش تظاهرات مردم کشورهای جهان به مناسبت روز قدس در تلویزیون‌های جهانی می‌شود. صهیونیست‌ها ابداً اجازه نمی‌دهند حتی یک شعار «مرگ بر اسرائیل» از تلویزیون کشوری پخش شود و قطعاً با این اقدامات برخورد می‌کنند؛ اما شبکه‌های اجتماعی فضای آزادتری نسبت به تلویزیون‌های جهانی دارند.

برای فعالیت در این فضا نیازمند افرادی هستیم تا فعالیت‌های روز قدس را به شکلی هنرمندانه در شبکه‌های اجتماعی پیگیری کنند، و این روشی است که باعث مواجه‌شدن هرچه بیشتر جهانیان با مسئله و روز قدس می‌شود.

اکنون در شرایطی قرار داریم که لازم است ابزار مورد استفاده در فعالیت‌های مربوط به روز قدس و مسئله فلسطین، جای خود را به ابزار نو دهند. واقعیت این است که بسیاری از مردم جهان خواهان حضور در تظاهرات علیه رژیم صهیونیستی و دفاع از فلسطین هستند اما با ممنوعیت مواجه‌اند. همین مردم می‌توانند با حضور در فضای مجازی تظاهرات خود را برگزار کنند و بسیاری دیگر نیز به این واسطه با مسئله قدس و اهمیت آن آشنا می‌شوند.

 
چه باید کرد؟

تمام این مطالب با هدف فراخوان برای بازاندیشی و نواندیشی در نگاه به مسئله روز قدس بیان شدند؛ چراکه حضور اسرائیل در منطقه به دلیل جلوگیری از شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی صورت گرفته است و لذا باید تلاش شود تا دشمن از هدف خود بازمانده و امت اسلامی تمدن نوین اسلامی را رقم بزنند.

بنابراین جریان استقرار صهیونیسم در منطقه خطرناک‌تر از اشغال فلسطین توسط رژیم صهیونیستی است؛ زیرا اسرائیل کانون تفکیک و تجزیه و خنثی‌سازی وحدت سرزمینی و تمدن اسلامی است.

روز قدس باید مسائل بزرگتری را در برگیرد و مانند دهه فجر به مسائل مختلفی اختصاص یابد. دهه فجر زمانی است که کارنامه جمهوری اسلامی در عرصه‌های مختلف مورد ارزیابی و معرفی قرار می‌گیرد و تنها به یک وجه خاص اختصاص ندارد. روز قدس نیز باید چنین چهره‌ای به خود گیرد تا اهداف والا و تمدن‌گرایانه امام خمینی (ره) محقق شوند.

روز جهانی قدس ظرفیت‌های بسیاری دارد که می‌توان به واسطه آن تمام اهداف فوق را محقق کرد. در قدم اول می‌بایست اتاق فکر و یا اندیشکده‌ای با حضور متخصصین شکل گیرد. در این اندیشکده باید ادبیات آزادسازی فلسطین در جهان تولید شود.

همچنین توجه به این نکته حائز اهمیت است که چنانچه مجوز راهپیمایی روز قدس در کشورهای اروپایی و آسیایی صادر نشود، برای برگزاری مراسم روز قدس باید دست به چه اقدامی زد؟ متأسفانه برای حل این مسئله برنامه‌ریزی صورت نگرفته است؛ لذا بررسی این مسئله در یک اندیشکده تخصصی و یافتن راهکار مناسب برای حل آن بسیار لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

 

جمع‌بندی

به طور کلی باید گفت روز قدس فرصت مناسبی برای ایجاد تحولات حداکثری در عرصه نرم است؛ چراکه این روز، روز برخوردهای نظامی نیست و باید اذهان و اندیشه‌های افکار عمومی و نخبگان جهان را مدیریت کرد.

در این روز می‌توان به تکریم بهترین مرکز مطالعات قدس در جهان، بهترین پژوهشگران جهان عرب، بهترین دانشگاه‌های فعال آسیایی در عرصه قدس و بهترین اثر نقاشی مرتبط با روز قدس پرداخت تا از این پس روز قدس و مسئله فلسطین از همه‌ی جهات هنری، اقتصادی، سیاسی و... مورد بررسی و توجه قرار گیرد و دیده شود.

همه‌ی این عرصه‌ها به علاوه‌ی فضای مجازی از بهترین فرصت‌هایی هستند که می‌توان در آن‌ها برای تحقق پیام و آرمان حضرت امام و مقام معظم رهبری درخصوص مسئله قدس به فعالیت پرداخت.

همه‌ی فعالیت‌ها باید با رویکردی جهانی و تمدن‌سازانه انجام شود و همچنین باید از ابزارهای جدید برای تحقق این آرمان‌ها بهره گرفت.

 

لینک کوتاه: http://khbn.ir/lKcpE