پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر

شبکه‌ای برای شناخت شدیدترین‌‌دشمن

یادداشت| بررسی سطح و فرایند ارتباط اسرائیل و عربستان

برخی کشورهای عربی مثل مصر، اردن با اسرائیل رابطه دارند و آنها از برقراری رابطه دیپلماتیک حمایت می­‌کنند. عربستان طوری حرکت می‌کند که بتواند به صورت حداکثری بقیه کشورهای عربی را هم با خود همراه کند. مطمئنا به گونه‌ای اقدام نخواهد کرد که به تنهایی وارد این میدان شود. بسیاری از کشورهای عربی مانند مراکش، تونس، جیبوتی، سودان، امارات و بحرین هم نشان داده­‌اند آمادگی برقراری ارتباط با اسرائیل را دارند.

 

پایگاه صهیون پژوهی خیبر، بانیان و کمک‌کننده‌های شکل‌گیری نظام عربستان عمدتاً انگلستان بود که برای فروپاشی امپراتوری عثمانی به جریان محمد ابن عبدالوهاب و ملک عبدالعزیز کمک کردند تا دولت مستقل در شبه‌جزیره عربستان ایجاد شود. لذا از زمان شکل‌گیری تاکنون همچنان مورد حمایت انگلستان و آمریکا بوده است. همین داستان برای پیدایش اسرائیل صدق می‌کند. شکل‌گیری دولت اسرائیل با حمایت عمدتاً انگلستان به دنبال اعلامیه بالفور و بعد جانشینش (آمریکا) در منطقه است. یعنی منشأ پیدایش این دو دولت ازنظر تاریخی همسان است. بنابراین این دو نسبت به هم احساس قرابت و نزدیکی می‌کند.

 

اولین ارتباط اعراب و اسرائیل

اولین ارتباط اعراب و اسرائیل بعد از قرارداد کمپ دیوید ایجاد شد که برخی کشورهای عربی در زمینه اقتصادی سطحی از روابط را با اسرائیل برقرار کردند. اما بعد از طرح خاورمیانه بزرگ، توسط ایالت متحده آمریکا و به دنبال آن شکست اسرائیل در سال ۲۰۰۶ در جنگ ۲۲ روزه لبنان، روابط اعراب و اسرائیل به صورت جدی‌­تر پیگیری شد.

اخباری که در رابطه با ارتباط اسرائیل و عربستان مطرح می‌شود، از هر کدام از طرفین قطعا هماهنگ شده است. سعودی‌­ها و اسرائیلی­‌ها ذره ذره جلو می­‌روند چراکه جامعه عرب آمادگی این را ندارد یک دفعه رابطه با اسرائیل را بپذیرد، لذا تلاش می‌کنند ابتدا قبح ماجرا را آرام آرام از بین ببرند.

روابط عربستان و اسرائیل از جمله روابطی است که در خاورمیانه با ابهام‌­ها و پنهان­کاری‌­های مختلف در بعد علنی و عملی روبرو بوده است. چنانچه گاه مقاماتی چون سفیر سابق اسرائیل در سال‌­های ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۰ در لندن به روابط عمیق و گسترده ملک سعود و ملک فیصل با اسرائیل اشاره کرده‌اند. در سال‌­های اخیر نیز برخی خبرها در مورد همکاری­‌های اطلاعاتی و امنیتی منتشر شده و در سال گذشته نیز بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در گفتگویی وجود روابط دوستانه و قوی بین این رژیم و عربستان سعودی را تایید کرد.

 
روابط عربستان و اسرائیل دو بعد پیدا و پنهان دارد

روابط عربستان و اسرائیل دو بعد دارد: پیدا و پنهان. بعد پنهان آن از قدمت و گستره زیادی برخوردار است ولی ابعاد پیدای آن در حال نمود و وضوح و گسترش است. رفت و آمدها، توافقنامه و مبادلات تجاری و.. سرمایه گذاری­های مشترک و.. در پنهان بود، ولی بعد از ۲۰۰۶ علنی شده است.

عربستان برای برقراری ارتباط با اسرائیل به شدت دچار دوگانگی و در تنگناست. از طرفی منافع قدرت‌­طلبانه خود را در برقراری ارتباط با اسرائیل جستجو می‌­کند ولی وقتی وارد عرصه سیاسی و اجتماعی جهان اسلام می‌­شود، می­‌بیند که نمی­‌تواند ماهیت سکولار خود را آشکار کند و باید هویت جعلی اسلام­‌خواهی خود را حفظ کند. آنها حتی اگر از این چالش هم عبور کنند با مانع قومیت عربی که در تقابل با قومیت عبری قرار گرفته است، مواجه می‌­شوند. از این جهت شواهد در روابط اسرائیل و عربستان ضد و نقیض می‌­نماید.

 

موجودیت صهیونیستی

عربستان مانند بسیاری از کشورهای عرب خاورمیانه روابط رسمی دیپلماتیک با اسرائیل ندارد که در شرایط حاضر دلیل اصلی آن را باید در مخالفت افکار عمومی جهان عرب و هزینه بالای سیاسی چنین روابطی جستجو کرد. تا چند سال اخیر، رسانه‌های سعودی حتی از بردن نام «کشور» اسرائیل به طور مستقیم امتناع ورزیده و در مواردی همانند ایران از اصطلاح «موجودیت صهیونیستی» برای اشاره به آن استفاده می‌کردند. در زمینه تجاری و اقتصادی نیز روابط گسترده‌ای میان عربستان و اسرائیل وجود ندارد، و برای نمونه هواپیماهای خطوط هوایی اسرائیل برای پرواز به کشورهای آسیایی اجازه عبور از حریم هوایی سعودی را ندارند و باید آن را دور بزنند.

علی رغم برخی محدودیت­‌ها در ارتباط اسرائیل و عربستان ولی اسرائیل از روابط گسترده پشت پرده خبر می‌­دهد. نخست وزیر اسرائیل در مصاحبه‌ای که در تارنماهای اینترنتی منتشر شد، گفت که روابط بین تل‌آویو و ریاض در زمینه‌های گوناگون دوستانه و قوی است. نتانیاهو افزود که رژیم اسرائیل و عربستان سعودی منافع اقتصادی و سیاسی مشترکی در خاورمیانه دارند.

روزنامه «معاریو» رژیم صهیونیستی را حامی پنهان عربستان دانست و با انتقاد از سیاست کابینه اسرائیل در مخفی کردن روابط محرمانه خود با عربستان نوشت: با توجه به نیاز شدید عربستان به اسرائیل، زمان آن رسیده است که این روابط علنی شود. این روزنامه صهیونیستی از کابینه این رژیم خواست با خودداری از انکار دیدارهای محرمانه با سعودی­‌ها، به مصالح خود خدمت کند.

اما در این بین روی کار آمدن بن‌سلمان در عربستان یک تحول مهم در روابط عربستان و اسرائیل بود به ویژه که گفته شده است حمایت آمریکا از ولی عهدی او مشروط به رسمیت شناخته شدن اسرائیل از طرف عربستان و حمایت از اسرائیل بوده است.

 
سفر محمد بن سلمان به اسرائیل

به گزارش خبرگزاری AFP فرانسه، فردی که در سپتامبر ۲۰۱۷ از عربستان سعودی به اسرائیل سفر کرده است، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان بوده است. بنا بر گفته این خبرگزاری یکی از مقامات اسرائیل هویت مهمان سعودی را تایید کرده و این امر نشاندهنده توسعه چشمگیر در روابط میان ریاض و تل آویو به حساب می­آید.

بعد از اینکه محمد بن سلمان ولی‌عهد شد، برخی رسانه‌ها، و حتی مقامات اسرائیلی قرار گرفتن او در این مقام را خبرخوبی برای آمریکا و اسرائیل توصیف کردند. زوی بر- اِل کارشناس اسرائیلی امور خاورمیانه در روزنامه هاآرتص نوشته است محمد بن سلمان تا پیش از ولیعهد شدن نیز برای اسرائیل و آمریکا، بخاطر موضع قاطع او علیه جمهوری اسلامی ایران، بشارتی خوب بود. او در این یادداشت ضمن برشمردن برخی دیدارهای مخفیانه مقامات و شخصیت­‌های اسرائیل و عربستان می‌­گوید در ان زمان محمد بن سلمان، وزیر دفاع بوده است و قاعدتا این دیدارها باید با اجازه و اطلاع او انجام شده باشد.

عودد گرانوت تحلیل­گر دیگر اسرائیلی در امور خاورمیانه در روزنامه اسرائیل هیوم ضمن اینکه انتظار تحولات سریع عربستان را دور از ذهن می­‌داند ولی انتخاب محمد بن سلمان را بذر امیدی برای تعمیق روابط اسرائیل و عربستان می­‌داند.

به نظر می­رسد محمد بن سلمان، که در پی به دست گرفتن حکومت در عربستان است، به جهت دریافت تضمین حمایت آمریکای‌ی­ها از بلندپروازی‌های استبدادی خود، به دنبال تقویت روابط با تل آویو است تا بدین وسیله خود را به عنوان یکی از دوستان اسرائیل در دولت و کنگره ایالات متحده و در میان سازمان‌­های یهودی آمریکایی مطرح سازد.

محمد بن سلمان در مصاحبه با نشریه «آتلانتیک» گفت:

ما منافع مشترک زیادی با اسرائیل داریم و اگر توافق صلح حاصل شود منافع بسیار بیشتری بین اسرائیل و کشورهای شورای همکاری خلیج (فارس) و کشورهایی مانند مصر و اردن به‌وجود خواهد آمد.

در اوایل نوامبر ۲۰۱۷، ولی­عهد عربستان محمد بن سلمان، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین محمود عباس را به ریاض فرا خواند تا او را به پذیرش طرح صلح جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده ویژه او در خاورمیانه، ترغیب کند. وزیر خارجه فلسطین ریاض المالکی، وزیر امور داخلی حسین الشیخ و مدیر اطلاعات تشکیلات خودگردان مجید فرج از جمله مقامات عالی‌رتبه‌ای بودند که محمود عباس را در این سفر همراهی می‌کردند.

به گزارش نیویورک ‌تایمز، یکی از محورهای مهم طرح کوشنر همکاری نزدیک میان عربستان و اسرائیل است، از جمله استفاده آزادانه هواپیماهای خطوط هوایی اسرائیل از حریم هوایی سعودی و صدور ویزا برای تاجران اسرائیلی جهت سفر و تجارت در عربستان. طرح ترامپ-کوشنر برای صلح اسرائیل-فلسطین همچنین از تشکیلات خودگردان می‌خواهد تا در ازای دریافت حمایت گسترده از عربستان و امارات، روابط عادی با اسرائیل برقرار کند. با توجه به اهمیت بالای همکاری محمود عباس برای تحقق موفقیت‌آمیز طرح مذکور، گفته می‌شود محمد بن سلمان او را برای پذیرش طرح تحت فشار گذاشته است. در این میان، نباید فراموش کرد که تشکیلات خودگردان برای ادامه کارکرد عادی به حمایت‌های مالی ایالات متحده و عربستان وابسته است.

 

روانشناسی رهبران کشورهای در حال توسعه

«بهجت کورانی»، محقق سرشناس حوزه خاورمیانه بر این اعتقاد است که نخستین موضوع در تصمیم سازی سیاست خارجی کشورهای در حال توسعه، در نظر گرفتن روانشناسی رهبران این کشورها از جمله تفکرات و نگرش­های آنها است. بر این اساس باید گفت مهمترین علت تسریع در فرآیند عادی سازی روابط ریاض- تل آویو نیز به تفکرات شخصی مقامات عربستانی، اسرائیلی و آمریکایی باز می‌گردد.

مثلث محمد بن سلمان، بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ بیش از آنکه در تصمیم سازی سیاست خارجی، ساختارگرا باشند، سیاست خارجی را بر اساس تفکرات و نگرش‌های شخصی پیش می‌برند.

البته برخی تحلیل­‌ها بر این نکته تاکید دارند که نوع شخصیت و کنشگری سیاسی بن سلمان، سطح روابط اسرائیل و عربستان را کاهش خواهد داد. بر این اساس محافل ارزیابی استراتژیک در تل آویو پیش‌بینی می‌­کنند که سرمایه‌­گذاری اسرائیل و ریاض به دلیل تغییرات مورد انتظار در وضعیت عربستان در دوران حکومت بن سلمان دچار کاهش خواهد شد. براساس مطالعه صورت گرفته در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۷، مرکز تحقیقات امنیت ملی اسرائیل پیش‌­بینی کرد که سیاست­‌های داخلی و خارجی اتخاذ شده توسط محمد بن سلمان موجب افول وضعیت عربستان در منطقه شده و همین امر موجب کاهش تمایل اسرائیل برای توسعه روابط با این کشور خواهد شد.

اهمیت عربستان در منطقه و جهان عرب این است که برخی از کشورهای منطقه دنباله­ رو عربستان هستند و به دنبال عادی‌­سازی روابط اسرائیل و عربستان، برخی دیگر از کشورهای عربی نیز در این راه وارد خواهند شد. برای نمونه، در اقدامی بی‌سابقه، هیاتی ۲۵ نفره متعلق به گروه غیردولتی «این بحرین است» در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۷ از اسرائیل دیدار کرد. بعید به نظر می‌رسد چنین سفر مناقشه‌برانگیزی که برخی از رهبران سنی و شیعه بحرین نیز در آن حضور داشتند و پس از به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی ترامپ انجام شد بدون هماهنگی با منامه صورت گرفته باشد.

برخی کشورهای عربی مثل مصر، اردن با اسرائیل رابطه دارند و آنها از برقراری رابطه دیپلماتیک حمایت می­‌کنند. عربستان طوری حرکت می‌کند که بتواند به صورت حداکثری بقیه کشورهای عربی را هم با خود همراه کند. مطمئنا به گونه‌ای اقدام نخواهد کرد که به تنهایی وارد این میدان شود. بسیاری از کشورهای عربی مانند مراکش، تونس، جیبوتی، سودان، امارات و بحرین هم نشان داده­‌اند آمادگی برقراری ارتباط با اسرائیل را دارند.

 

نویسنده: دکتر محسن محمدی، دانش‌­آموخته حوزه علمیه قم، دکتری مطالعات انقلاب اسلامی

 

نظرات: (۰) هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر

پایگاه صهیون‌پژوهی خیبر

شبکه‌ای برای شناخت شدیدترین‌‌دشمن

امام خامنه ای (حفظه الله تعالی):

امروز دشمن اصلی ما در دنیا، صهیونیست و استکبار است. پلیدتر از آمریکا، دولت صهیونیست، در فلسطین اشغالی است. چرا؟ چون بالاخره دولت آمریکا، یک دولت و متّکی به یک ملت است. در صورتی که اساساً دولت غاصب صهیونیستی، متّکی بر یک ملت نیست! ملت ساکن آن مناطق، ملتی است که امروز آواره است! اسراییل، از اوّل با ظلم و آدمکشی، با دروغ و فریب به وجود آمده است. مردم فلسطین، در خارج از فلسطین، با حال کوخ نشینی و اردوگاه نشینی زندگی می‌کنند. خانه‌های آنها و وطن آنها در اختیار کسانی است که از اروپا، از استرالیا، از آمریکا، از آسیا و از آفریقا به آن جا رفته‌اند و یک ملت جعلی و دروغین به وجود آورده‌اند و در آن جا به نام یک ملت، زندگی میکنند و دولتی هم دارند! اساساً چنین ملتی، وجود و هویّتی ندارد.