اهمیت استراتژیک و ژئوپلتیک بلندی‌های جولان - خیبر

تحلیل

اهمیت استراتژیک و ژئوپلتیک بلندی‌های جولان

۱۱ فروردین ۱۳۹۸ ۱۱:۰۸

اسرائیل تلاش می‌کند با حمایت آمریکا، از طرفی ذخایر انرژی و قدرت اقتصادی خود را بالا ببرد و از طرف دیگر کشورهای منطقه را تحت فشار قرار داده و وابسطه به خود کند تا موجودیت و سلطه او بر منطقه را بپذیرند؛ زیاده خواهی‌های این رژیم تا به آنجاست که تا دو سال پیش لیبرمن، وزیر دفاع سابق رژیم اسرائیل، مدعی بود که آب‌های منطقه متعلق به اسرائیل است و این رژیم مجاز به اکتشافات و بهره‌برداری از منابع خاورمیانه است.

پایگاه صهیون پژوهی خیبر؛ بعد از خاموشی جنگ در سوریه و منزوی شدن داعش، سفر پمپئو به لبنان و اعلام ترامپ مبنی بر تعلق جولان به اسرائیل، دو اتفاق جدیدی است که ممکن است سرآغاز تحولات یا توطئه‌ای جدید از سوی استکبار جهانی و صهیونیسم  بین الملل در منطقه باشد.

در واقع این دو حرکت با تمام اهدافی که بیان می‌شود بی‌ارتباط با جنگ سوریه نیست. بعد از پایان جنگ سوریه نفوذ ایران در این کشور بیش از قبل شده و همین امر رژیم صهیونیستی را به تکاپو انداخته است؛ چرا که از این به بعد هم انتقال سلاح و ارتباط با حزب الله سهل‌تر شده و همین که ایران تا مرز اسرائیل نزدیک شده است. علاوه بر این، با برگشتن آرامش نسبی به سوریه، این کشور می‌تواند مطالبات خود نسبت به منطقه جولان را از سر بگیرد و با توجه به حامی قدرتمندی چون ایران، حتی با این رژیم وارد جنگ بشود.

از این رو، رژیم اسرائیل برای تامین امنیت خود متوسل به حامی قدیمی و همیشگی خود یعنی آمریکا شده است. به همین دلیل پمپئو در سفر خود از راه تهدید و تطمیع سعی می‌کند حزب الله را منزوی کند. او از دولت لبنان می‌خواهد تا حزب الله را خلع سلاح کرده و ماننده سایر احزاب سیاسی این کشور رفتار کند و قدرت تصمیم گیری درباره صلح و یا جنگ را نداشته باشد. همچنین به دولت پیشنهاد می‌کند از آب‌های دریایی خود عقب نشینی کند تا اسرائیل بتواند حجم بیشتری از نفت و گاز را در اختیار داشته باشد.۱ او به دولتمردان لبنان چنین القا می‌کند که دخالت‌های این حزب در جنگ‌های سوریه، عراق و یمن باعث شده تا این کشور در مقابل جامعه بین‌الملل قرار بگیرند. جالب آن است که مرادشان از این جامعه بین‌الملل؛ آمریکا و چند کشور اروپایی حامی اسرائیل است.

پمپئو به دولت لبنان وعده داده که به آنان کمک می‌کند تا با تهدیدهای حزب الله و ایران در صورت مخالفت مقابله کنند. علاوه بر این وعده‌ی حل مشکلات مالی و اقتصادی و تجهیز نیروهای مسلح را نیز داده است.۲ البته پیش از این به دستور دولت ترامپ، بانک‌های لبنانی حساب‌های رسمی و غیر رسمی حزب الله را مسدود کرده و برنامه‌های دولت لبنان مبنی بر بازگشت اتباع سوری به کشورشان را متوقف شد.۳ در واقع آمریکا با راه انداختن جنگ در عراق و سوریه قصد منزوی کردن ایران و کوتاهی دست او از منطقه غرب آسیا را دنبال می کرد. اما در هر دو جنگ ناکام ماند و نفوذ ایران در منطقه و این دو کشور بیشتر شد. در حال حاضر نیز هدف از حمله  به حزب الله و فشار آوردن به او منزوی کردن ایران و کوتاهی دست او از اسرائیل است. «شیخ حسن شریفه»، دبیر کل اوقاف مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان نیز سفر آمریکایی‌ها به لبنان را تحت فشار قرار دادن حزب الله و ایجاد دیوار جدایی میان لبنان و سوریه می‌داند.۴

بوی نفت به مشام پمپئو رسید

اما مسأله دومی که پمپئو آن را دنبال می‌کرد، نفت و گاز یا موضوع انرژی بود. وزیر انرژی لبنان اعلام کرد که در جدیدترین اکتشافات اخیر خود متوجه شدیم که ذخایر نفت و گاز این کشور بیش از برآورد‌های پیش بینی شده است. به شکلی که تنها در ۴۵% از آب‌های لبنان، ۹۵٫۹ تریلیون فوت مکعب گاز و ۸۶۵ میلیون بشکه نفت وجود دارد، که این ظرفیت در صورت استخراج می‌تواند بسیاری از مشکلات مالی و اقتصادی این کشور را حل کند.

متأسفانه به دلیل ناآرامی‌های سیاسی لبنان اکتشافات با مشکل مواجه شده است.۵ به همین دلیل رژیم اسرائیل از مدت‌ها پیش که به این امر واقف بوده، اقدام به دست اندازی به این منبع می‌کرده تا آنجا که در ۲۰۱۱م رئیس جمهور لبنان مجبور می‌شود به این رژیم هشدار دهد که هرگونه تعدی به حوزه‌های نفت و گاز در شرق مدیترانه، بدون رضایت این کشور، منجر به درگیری و جنگ خواهد شد.۶

با این حال اسرائیل در ۲۰۱۴م به چاه «کاریش» که تنها ۴ تا ۵ کلیومتر با آب‌های لبنان فاصله داشته و جزء منابع آبی مشترک می‌شد، دست اندازی می‌کند. همچنین اجرای طرح خط لوله گاز بین اسرائیل، قبرس، یونان و ایتالیا را در دستور اقدام قرار می‌گیرد که در آینده منجر می‌شود تا کشور لبنان در محضوریت قرار بگیرد و در صورت تمایل به صادرات انرژی به اروپا از این خط لوله استفاده کند. این امر سبب می‌شود تا لبنان مجبور به پرداخت مالیات و هزیه به دشمن خود شده و سلطه اقتصادی او را بپذیرد.

جالب آنجاست که زیاده خواهی‌های این رژیم تا به آنجاست که تا دو سال پیش لیبرمن، وزیر دفاع سابق رژیم اسرائیل، مدعی بود که آب‌های منطقه متعلق به اسرائیل است و این رژیم مجاز به این اکتشافات و بهره برداری هاست.۷

با توجه به مطالب بیان شده اسرائیل تلاش می‌کند با حمایت آمریکا، از طرفی ذخایر انرژی و قدرت اقتصادی خود را بالا ببرد و از طرف دیگر کشورهای منطقه را تحت فشار قرار داده و وابسطه به خود کند تا موجودیت و سلطه او بر منطقه را بپذیرند. البته در این بین آمریکا نیز که همواره با بحران انرژی روبروست بی‌نصیب نخواهد بود.

ادعای شاخ‌دار ترامپ!

اما اتفاق دومی که بیان شد ادعا ترامپ مبنی بر مالکیت اسرائیل بر منطقه جولان است. البته این ادعا از سوی کشورهایی مثل روسیه، چین، ترکیه و حتی «آنتونی گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد نیز تکذیب شده و همه این منطقه را یک سرزمین اشغالی و متعلق به سوریه دانسته‌اند. امری که سازمان ملل و شورای امنیت و حتی خحنود آمریکا آن را طی قطعنامه ۴۹۷  در۱۹۸۱م به تصویب رساند.۸

تحلیل گران نظرات متفاوتی نسبت به این ادعا داشته‌اند. برخی علت را نزدیکی انتخابات اسرائیل عنوان می‌کنند. اینکه ترامپ با این کار خود سعی کرد  احتمال پیروزی  نتانیاهو را با وجود شرایط بدش برای پیروزی که متاثر از پرونده فساد، فرار لیبرمن و شکست در نوار غزه است را بالا ببرد.۹

برخی دیگر آن را به برآورده نشدن اهداف آمریکا و صهیونیسم بین الملل در منطقه نسبت می‌دهند. در واقع آنان قصد داشتند با به راه انداختن جنگ در سوریه، لبنان، عراق و معامله قرن نقشه جدید غرب آسیا را محقق سازند که نه تنها به نتیجه نرسید بلکه اثر معکوس نیز داشت. به شکلی که اکنون مقاومت بر دیوارهای بتنی رژیم صهیونیستی چسبیده و هرگونه حرکت نابجا از سوی این رژیم می‌تواند عکس العمل جبران ناپذیری برای این رژیم را در پی داشته باشد.۱۰

اهمیت استراتژیک منطقه جولان

با این حال باید اذعان داشت که جدا از موارد بیان شده، علت اصلی این موضع ترامپ، خود منطقه جولان است که از موقعیت ویژه‌ای برای هر دو طرف سوری و اسرائیلی برخوردار است. در واقع جولان نسبت به امنیت رژیم صهیونیستی اسرائیل در سه حوزه نظامی، منابع آبی و جمعیتی تاثیر گذار است. البته قبل از شرح سه حوزه بیان شده، نیازمند است قدری درباره پیشینه این منطقه توضیح داده شود.

منطقه بلندی‌های جولان در جنوب شرقی سوریه و در جنوبی‌ترین بخش کوهستانی شرقی لبنان قرار دارد. این منطقه در ۱۹۶۷م طی جنگ شش روزه توسط رژیم اسرائیل اشغال شده و در ۱۹۸۱م با رای «کنست» به خاک اسرائیل ملحق می‌شود. البته از همان سال ۱۹۶۷م این مکان محل اجرای طرح های آب رسانی ، کشاورزی، اسکان و …. قرار گرفته بود که یعنی اسرائیل هیچگاه قصد توافق یا بازپس دهی آن را نداشته و این بازده زمانی ۱۴ ساله، تنها برای آماده سازی افکار جهانی و فضای داخلی خود نسبت به این اشغالگری بود.

ارزش نظامی و امنیتی جولان

جولان با وجود بیست قله بیش از هزار متر، باعث شده ساکنان آن نسبت به طرف مقابل خود اشراف و برتری نظامی داشته باشند. همچنین کوهپایه‌های این منطقه در فاصله‌ای برابر با دو شهر «دمشق» و«جلیله» قرار دارند که باعث شده تا منافع سوریه مورد تهدید واقع شوند. از طرف دیگر در صورت حاکمیت سوریه بر جولان، به دلیل نزدیکی مرزهای غربی جولان به پایتخت و مرکز جمعیتی اسرائیل، می‌تواند به شدت برای این رژیم تهدید کننده باشد.

ارزش جولان از جهت منابع آبی

در واقع بخش مهمی از منازعات سوریه و اسرائیل بر سر موضوع هیدروپولتیک جولان است.۱۱ چرا که فلسطین اشغالی در منطقه‌ای خشک و نیمه خشک قرار دارد و منطقه جولان، سرزمین پر آبی است  که سه حوزه آبی دریاچه مسعده، طبریا و رود اردن در آن واقع شده است. اسرائیل با اشغال این مناطق توانسته ۳۳% نیازمندی‌های آبی خود را تأمین و در مقابل ۱۴% از منابع آبی سوریه را در اختیار بگیرد. با توجه به کمبود منابع آبی در خاورمیانه و نقش تاثیرگذار آب جولان در کشاورزی و صنعت این رژیم، اسرائیل جنگ آب را خیلی وقت پیش آغاز کرده و دست کشیدن او از این سرمایه هنگفت خیلی بعید است. به همین دلیل با توجه به نفوذ ایران در سوریه و اختلافات ترکیه و سوریه بر مسأله پروژه گاپ و کم آبی که در آینده ممکن است سوریه با آن مواجه شود، احتمال بروز جنگ در آینده نیز بعید نیست.

ارزش جمعیتی جولان

در ژوئن ۱۹۶۷م نزدیک به ۱۴۸ هزار سوری در جولان زندگی می‌کردند که بعد از اشغال، جمعیت آن به ۱۷ هزار «دروزی» و سه هزار «علوی» کاهش یافت. از آنجایی که رژیم اسرائیل به این مناطق نگاهی اقتصادی و امنیتی داشته به همین جهت بیشترین همت خود را صرف بهره برداری اقتصادی و امنیتی از این منطقه کرد. از این روی بیش از یکصد کلیومتر مربع از این اراضی از باغات صنعتی پوشیده شده و ۵۰۰ کلیومتر آن نیز به تأمین علوفه حیوانات و دامداران اختصاص داده شده است. البته بخش‌هایی هم به استخراج منابع نفتی و گازی و گردشگری اختصاص داده شده.

درواقع شهرک‌ها دو هدف را دنبال می‌کردند؛ یکی آن که تولیدات غذایی و کشاورزی را گسترش دهند و سوریه را از آب‌های سطحی محروم کنند و دوم این که از هجوم نیروهای سوری جلوگیری کنند. همچنین این شهرک‌ها با سه شرط بنا می‌شدند؛ ۱- زمین مناسب برای کشاورزی ۲- وجود منابع آبی ۳- موقعیت استراتژیک. به عبارتی در ابتدا رژیم اسرائیل هیچ هدف جمعیتی در این منطقه دنبال نمی‌کرد و تنها دنبال تامین امنیت و مواد غذایی خود بود. به شکلی که با وجود شهرک‌های متعدد، رشد جمعیتی خاصی نداشت. به طور مثال بین سال‌های (۲۰۰۰-۱۹۸۳) سالانه ۵۰۰ نفذ بر جمعیت یهودیان صهیونیست اضافه شد.۱۲

اما با وجود شرایط تازه پیش آمده، یک از مقامات مسئول اسرائیلی در جدید ترین بیانات خود اعلام کرد که این رژیم قصد دارد طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده طرح «افزایش جمعیت» در این منطقه را اجرا کند تا جمعیت غالب این نقطه را صهیونیست‌ها تشکیل دهند و از این طریق بتوانند حاکمیت و تسلط خود بر جولان را تثبیت کنند.۱۳

 

میلاد پورعسگری

 

پی‌نوشت:

۱ – https://www.farsnews.com/news/139712290002040

۲- https://www.farsnews.com/news/13971229000285

۳- http://www.entekhab.ir/fa/news/466412.

۴- http://www.ghatreh.com/news/nn46715207.

۵- https://www.isna.ir/news/92080703726.

۶- http://www.irna.ir/fa/News/85211.

۷- https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/13/1644762.

۸- https://fa.alalamtv.net/news/4136136

https://www.tabnak.ir/fa/news/887196.

https://tnews.ir/news/6027129491012.html

۹- https://fa.alalamtv.net/news/4135876.   http://www.entekhab.ir/fa/news/466385.

۱۰- https://www.farsnews.com/news/13980103000278.

۱۱- یک از گرایش‌های جغرافیای سیاسی است که به نقش آب دررفتار سیاسی پرداخته و بحران‌های ناشی از کمبود منابع آبی را بررسی می‌کند.

۱۲- فصلنامه مطالعات راهبردی، بلندی های جولان و امنیت رژیم صهیونیستی، موسوی، سید حسین، تابستان ۱۳۸۸، شماره ۴۴، ص۱۸۰-۱۵۱٫

۱۳- https://fa.alalamtv.net/news/4136171.

 

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin
لینک خبر : https://kheybar.net/?p=20025

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *