سرآغاز کمپانی هند شرقی




در ۳۱ دسامبر سال ۱۶۰۰م به فرمان الیزابت، «کمپانی بازرگانی لندن» برای تجارت با هند شرقی تشکیل شد. در حقیقت این شرکت تجاری، همان کمپانی هند شرقی بود. تاسیس آن با نامه ۲۱۸ نفر از تجار طراز اول انگلیس به الیزابت صورت گرفت. این نهاد شامل دو قسمت می‌شد؛ «مجمع عمومی» که شامل کلیه سهامداران بود و «هیئت مدیره» که به وسیله مجمع عمومی انتخاب می‌شدند.



پایگاه صهیون پژوهی خیبر– پشینه تجارت خارجی انگلستان به اوایل سده سیزدهم و تاسیس شرکت‌های «کمپانی تجاری لندن» و «کمپانی فرصت‌های تجاری» باز می‌گردد. انگلیس در قرن شانزدهم به ارتباط با روسیه یا «ایوان مخوف» اقدام می‌کند که این سرآغاز ارتباط تجاری با ایران و هند به شمار می‌آید. اولین انگلیسی که از هند دیدن کرد کشیشی به نام «توماس استفنس» در سال ۱۵۷۹م بود.

بیشتر بخونید:

هند و هلند مقصد استعماری صهیونیسم جهانی

بعد از مدت‌ها فعالیت تجاری، سرانجام در ۳۱ دسامبر سال ۱۶۰۰م به فرمان الیزابت، «کمپانی بازرگانی لندن» برای تجارت با هند شرقی تشکیل شد. در حقیقت این شرکت تجاری، همان کمپانی هند شرقی بود. تاسیس آن با نامه ۲۱۸ نفر از تجار طراز اول انگلیس به الیزابت صورت گرفت. این نهاد شامل دو قسمت می‌شد؛ «مجمع عمومی» که شامل کلیه سهامداران بود و «هیئت مدیره» که به وسیله مجمع عمومی انتخاب می‌شدند.

این کمپانی با شخص ملکه و دربار ارتباط تنگاتنگی داشته تا جایی که به یکی از منابع مهم درآمد دولت انگلیس بدل شد. کمپانی به تدریج به قدری قدرتمند شد که سالانه ده هزار گینه به دربار پرداخت می‌کرد و این غیر از رشوه‌های کلانی بود که به درباریان برای پیشبرد اهدافشان می‌پرداخت.

این روند رشوه‌دهی موجب بدهکاری و وابستگی شدید دولت به این کمپانی شد. از این روی حمایت دربار و شخص پادشاه در این دوران (۱۶۸۵-۱۶۶۰م) اصلاً عجیب نیست. البته این پیوند دو سویه بود: از طرفی شاه به پول کمپانی نیازمند بود و در مقابل کمپانی هند شرقی به حمایت سیاسی دولت محتاج بود. نفوذ کمپانی هند شرقی به قدری گسترش می‌یابد که در دوران چارلز دوم «حق تصرف قلمرو، ضرب سکه، انعقاد پیمان اتحاد، اعلام جنگ و کنترل امور داخلی و قضایی را نیز به دست می‌آورد.»


اولین تلاش کمپانی هند شرقی برای نفوذ درتجارت شرق یا همان هند، با فرستادن شخصی به نام «جان میلد نهال»۱ صورت گرفت. اما تلاش‌های میلد نهال با کارشکنی‌های میسیونرهای پرتغالی به جایی نرسید. دومین تلاش کمپانی در ۱۶۰۸م برای استقرار در بندر «سورت» توسط کاپیتان «ویلیام هاوکینز» آغاز شد ولی باز به دلیل نفوذ پرتغالی‌ها به نتیجه‌ای نرسید. تنها زمانی که ناوگان انگلیسی کاپیتان «بست» توانست پرتغال را شکست بدهد(۱۶۱۲م)، حاکم گجرات مجاب شد که به آنان اجازه استقرار در سورت را دارد.


با سفر «سر توماس رو» به عنوان سفیر به دربار جهانگیر، فعالیت انگلیسی‌ها در بنگال و در غرب سواحل هند گسترش یافت. در همین سال‌ها انگلیسی‌ها بار دیگر ناوگان پرتغل را شکست سختی دادند و به شاه عباس صفوی در بیرون راندن آنان از بندر هرمز کمک کردند. انگلیسی‌ها از این پس دیگر از پرتغالی‎ها واهمه‌ای نداشتند. ازاین طریق بندر سورت به پایگاه اصلی تجار کمپانی هند شرقی انگلیس در شرق بدل شد.۲

پی‌نوشت:

۱ – زرسالاران یهودی و پارسی، شهبازی، عبدالله، ج۱، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تهران، چاپ اول: ۱۳۷۷،ص۷۹-۷۸٫

۲- John Mildenhall